Γιατί ανατρέχω συνεχώς στο παρελθόν;

Υπάρχουν περίοδοι που ο νους μας επιστρέφει ασταμάτητα σε όσα έχουν περάσει. Ξαναφέρνει στην επιφάνεια παλιές μνήμες, επαναλαμβάνει γεγονότα, αναπαράγει διαλόγους που έχουν ειπωθεί ξανά και ξανά στο μυαλό μας.

Σαν να υπάρχει κάτι εκεί που δεν ειπώθηκε ποτέ ολοκληρωμένα, κάτι που έμεινε μετέωρο, κάτι που ζητά ακόμα κατανόηση.

Αυτή η αναδρομή δεν είναι απαραίτητα κακή. Μπορεί να είναι μια ασυνείδητη προσπάθεια συμφιλίωσης με ό,τι τότε δεν μπορέσαμε να επεξεργαστούμε.

Όμως, όταν η ανασκαφή του παρελθόντος γίνεται καθημερινός τρόπος σκέψης και ύπαρξης, τότε παύει να είναι θεραπεία και μετατρέπεται σε παγίδα.

• Όταν το παρελθόν γίνεται άμυνα.

Η διαρκής επιστροφή στο παρελθόν μπορεί να λειτουργεί σαν μια μορφή ψυχικής άμυνας.

Όσο ασχολούμαστε με το «τι έγινε», δεν χρειάζεται να κοιτάξουμε το «τι συμβαίνει τώρα».

Η εμμονική αναφορά στο χθες, μας κρατά μακριά από τις απαιτήσεις του σήμερα — από τα συναισθήματα που μας δυσκολεύουν, τις αποφάσεις που μας τρομάζουν, την ανάγκη να δράσουμε και να προχωρήσουμε.

Το παρελθόν είναι γνώριμο. Το έχουμε χαρτογραφήσει, το έχουμε πονέσει, το ξέρουμε.

Το παρόν όμως είναι αβέβαιο — κι αυτό το άγνωστο γεννά φόβο. Έτσι, πολλοί άνθρωποι προτιμούν να «μένουν» εκεί, στο ήδη γνωστό, στο ήδη πονεμένο, παρά να αντιμετωπίσουν την αβεβαιότητα του καινούργιου.

• Η ψευδαίσθηση της ασφάλειας.

Όταν κάποιος ξαναζεί τα ίδια αρνητικά γεγονότα, δεν το κάνει μόνο από νοσταλγία ή ενοχή — το κάνει γιατί νιώθει μια παράξενη ασφάλεια μέσα στο γνώριμο πόνο.

Το μυαλό προτιμά να επιστρέφει σε κάτι που ξέρει πώς να αντέχει, παρά να αντιμετωπίσει κάτι άγνωστο που δεν ξέρει πώς να χειριστεί. Έτσι, η ανημποριά γίνεται προπέτασμα: ένα ψυχικό άλλοθι για να μην πάρουμε ευθύνη, να μην κινητοποιηθούμε, να μη χρειαστεί να αλλάξουμε. Η φράση «δεν μπορώ να το ξεπεράσω» κρύβει συχνά το «φοβάμαι να πάω παρακάτω».

Γιατί κάθε αλλαγή απαιτεί δύναμη, θέληση και εσωτερική διεργασία — και αυτά συχνά τρομάζουν περισσότερο από τον ίδιο τον πόνο.

• Η παγίδα της στασιμότητας.

Μένοντας εγκλωβισμένοι στο χθες, χωρίς να το καταλαβαίνουμε, στερούμε από τον εαυτό μας το δικαίωμα να ανακαλύψει τα αποθέματα ψυχικής δύναμης που ήδη υπάρχουν μέσα μας.

Αυτή η δύναμη υπάρχει — αλλά δεν μπορεί να αναδυθεί όσο κοιτάμε πίσω.

Η εμμονή με το παρελθόν, αντί να μας εξελίσσει, μας ακινητοποιεί.

Το παρελθόν τότε δεν λειτουργεί πια ως δάσκαλος, αλλά ως δεσμός — κι όσο μένουμε δεμένοι εκεί, δεν μπορούμε να προχωρήσουμε, να νιώσουμε, να ζήσουμε αληθινά το παρόν.

• Η συμφιλίωση και η συνέχεια!

Το ζητούμενο δεν είναι να διαγράψουμε το παρελθόν, ούτε να το αγνοήσουμε.

Είναι να το αναγνωρίσουμε και να το αφήσουμε να πάρει τη θέση του — πίσω μας, όχι μέσα μας.

Να του πούμε: «Σε έζησα, σε κατάλαβα, σε ευχαριστώ για όσα μου έδειξες. Τώρα μπορώ να προχωρήσω».

Η αληθινή ωριμότητα έρχεται όταν σταματάμε να ζητάμε απαντήσεις από όσα έχουν ήδη γραφτεί, και αρχίζουμε να γράφουμε νέα κεφάλαια — με την ίδια ψυχή, αλλά με νέα επίγνωση.

Γιατί μόνο όταν αφήνουμε χώρο στο «εδώ και τώρα», η ζωή μπορεί επιτέλους να αναπνεύσει, και εμείς μαζί της.